POKOK MENGKUDU

Bagi mengenali tanaman ini kita akan dapat melihat yang ia mempunyai batang pokok yang tumbuh menegak dan banyak cabang. Dahannya agak lurus serta ia berdaun lebar dengan bunga berwarna putih yang keluar sepanjang tahun. Ia mempunyai buah berbentuk bujur dan bertukar daripada hijau kepada putih kekuningan apabila matang. Buah yang masak mempunyai bau yang kurang menyenangkan.

Ketinggian pokok boleh mencapai lebih kurang 10meter jika tidak dicantas. Dua spesis tanaman mengkudu yang biasa terdapat di negara ini ialah Morinda citrifolia (Varieti ini lebih dikenali dengan nama mengkudu besar atau mengkudu laut) dan Morinda elliptica (varieti mengkudu kecil atau lebih dikenali sebagai mengkudu hutan).

Terdapat variasi yang ketara dari segi saiz dan bentuk buah. Dimana ada yang berbentuk bulat, lonjong, pear shape dan tidak ada bentuk khusus. Ini kerana buah mengkudu unik dan mempunyai bonjolan-bonjolan pada permukaan kulit luarnya. Bonjolan atau juga lekukan ini tidak ada yang seragam atau sekata. Buah yang masak lazimnya akan gugur diatas tanah dan dimakan oleh haiwan lain. Bagaimana pun ternakan seperti lembu dan kambing yang melalui keliling pokok mengkudu kurang minat makan daunnya. Pokok ini tahan lasak dan mudah dijaga.

Buah mengkudu diketahui mempunyai pelbagai kegunaan. la telah digunakan sejak turun¬temurun dalam perubatan tradisional terutama di kalangan masyarakat Melayu. ‘Penemuan semula’ dan minat masyarakat umum terhadap tanaman ‘ajaib’ ini bermula pad a penghujung 1998 selepas penemuan saintifik tentang bahan aktif serta fungsinya oleh seorang ahli biokimia dari Universiti Hawaii.

Ada artikel yang mengatakan buah mengkudu ini mampu merawat pelbagai penyakit. Antaranya ialah seperti kanser, kencing manis, darah tinggi, tulang, jantung, kemurungan, pernafasan, penghadaman dan buah pinggang. Mengkudu juga boleh dibangunkan ke produk kumpulan makanan seperti makanan kesihatan/tambahan, tonik, minuman dan perubatan tradisional dan barangan bukan makanan seperti kosmetik, penjagaan/kesihatan diri dan biopestisid.

Mengkudu merupakan tanaman yang mudah dijaga dan bersifat ‘tahan lasak’. la boleh ditanam di pelbagai jenis tanah termasuklah tanah yang bermasalah di negara ini seperti tanah berpasir dan gambut. Penanamannya boleh dilakukan dari aras kawasan pantai hinggalah ketinggian 400 meter.

Kawasan tanaman yang telah di kenal pasti perlulah dibersihkan daripada sampah sarap dan tunggul kayu dibuang bagi mengelakkan kemungkinan jangkitan penyakit akar. Kawasan dibajak sedalam 25 – 30 cm dengan bajak piring diikuti dengan bajak penggembur putar selepas lebih kurang dua minggu kemudian. Ini adalah bertujuan menggemburkan tanah melalui pengurangan saiz ketulan tanah dan memusnahkan/mengurangkan masalah rumpai.

Parit perlu diadakan di tempat yang bersesuaian terutama di kawasan rendah bagi pengairan air yang berlebihan disebabkan pokok mengkudu tidak tahan kepada air bertakung. Saiz lubang tanaman adalah lebih kurang 0.3 m x 0.3 m x 0.3 m. Baja TSP (Triple Super Phosphate) dan kapur (kapur magnesium berkisar atau GML) masing-¬masing pada kadar 100 g/lubang digunakan sebagai baja asas. Pengapuran dengan GML dilakukan lebih kurang dua minggu selepas pemberian baja TSP.

Cara biji benih adalah lebih mudah kerana tiada masalah bagi mendapatkan biji benih yang mencukupi bagi tanaman secara komersial. Sebiji buah bersaiz sederhana besar mengandungi 200 – 250 biji. Kebanyakan biji benih ini mudah diperolehi dan disemai dalam tapak semaian dahulu. Biji benih matang diperolehi dari buah yang sudah matang iaitu berwarna melebihi 80% putih kekuningan. Buah ini perlu diperam terlebih dahulu selama 1-2 hari. Bagi memudahkan kerja pengasingan biji dari pulpa buah, mesin pengisar dan alat penapis boleh digunakan.

Buah yang telah masak dan lembik dikisar bersama air selama 5 – 10 saat sebelum ditapis bagi mendapatkan biji. Biji yang telah bersih disemai sedalam lebih kurang 1 cm ke dalam kotak semaian berpasir. Kemudian permukaan pasir ditutup dengan kain jenis guni beras supaya biji tidak timbul di permukaan sewaktu penyiraman dilakukan. Biji yang timbul biasanya tidak akan bercambah. Lazimnya biji mula bercambah lebih kurang sebulan selepas disemai.

Pada masa ini kain guni beras dibuang bagi memudahkan pertumbuhan. Anak benih boleh mula dialih ke dalam polibeg semasa peringkat daun kotiledon lagi. Saiz polibeg ialah 13 cm x 18 cm dan medium pengakaran mengandungi 50% tanah dan 50% pasir. Pembajaan dilakukan sebulan sekali dengan baja sebatian NPK 18:11 :5:2.5. Kadarnya ialah 5 – 8 butir bagi setiap kali pembajaan. Penyiraman dilakukan apabila perlu. Anak benih dibesarkan di bawah tapak semaian dengan lindungan 50% cahaya. Penanaman di ladang boleh dilakukan setelah terdapat 6 – 7 peringkat daun iaitu lebih kurang tujuh bulan dari tempoh pengalihan ke dalam polibeg.

Bagi teknik pembiakan secara keratan ambil bahagian hujung tunas sulur air yang boleh memberikan kejayaan antara 60 – 90% hidup adalah bahaguan yang paling sesuai untuk digunakan sebagai bahan tanaman. Keratan tunas air yang hendak digunakan perlu mempunyai 2 – 3 buku bersama pucuk daun. Pengakaran keratan dilakukan di dalam polibeg berukuran 13 cm x 18 cm dengan medium 50°C pasir dan 50% tanah. Bagi tempoh lebih kurang tiga bulan pertama, pemuliharaannya adalah di tapak semaian yang mempunyai 75% lindungan cahaya. Manakala bagi tempoh enam bulan kemudian sebaiknya di bawah 50% lindungan cahaya. Penyelenggaraan anak benih keratan seperti pembajaan adalah sama dengan anak benih dari biji. Penanaman di ladang boleh mula dilakukan selepas anak benih berumur lebih kurang sembilan bulan.

Program pembajaan mengkudu dilakukan dengan menggunakan baja sebatian NPK (12:12:17:2 + TE) dengan bahan najis ayam terproses dan kapur (GML). Sebagai pengesyoran awal, kadar baja sebatian NPK ialah 500, 750 dan 1,000 gm/pokok masing-masing bagi umur 1, 2 dan 3 tahun ke atas dengan empat pecahan sama atau tiga bulan sekali bagi setiap tahun. Baja organik dalam bentuk najis ayam terproses diberikan hanya pada tahun pertama sahaja dengan kadar 1.0 kg/pokok dalam dua kali aplikasi pecahan sama setahun. Pengapuran dengan GML dilakukan pada kadar 300, 400 dan 500 g/pokok masing-masing bagi tahun pertama, kedua dan ketiga ke atas.

Cara pemberian baja ini adalah secara tabur rata di sekeliling pangkal pokok sehingga ke hujung kanopi pokok. Masa pemberian baja selepas pokok berumur melebihi tiga tahun boleh dikira berdasar tiga bulan sekali bagi baja sebatian dan enam bulan sekali masing-masing bagi baja najis ayam terproses dan kapur. Cantasan bagi pokok mengkudu amat penting dimana sistem batang berganda (2 – 4 batang/pokok) digalakkan bagi pengeluaran buah mengkudu kerana tanaman ini hanya berbuah sekali sahaja pada sesuatu buku dan pengeluarannya berselang-seli pada buku dahan pokok. Batang berganda akan memberikan bilangan dahan yang lebih banyak untuk hasil yang lebih tinggi.

Menanam mengkudu memang cepat kutip hasil. Buah mengkudu hanva berbuah sekali sahaja pada bahagian buku yang sama dan berkeadaan berselang-seli di dahan pokok. Putik buah mengambil masa lebih kurang 14 – 16 minggu untuk matang. Buah yang telah matang ini biasanya digunakan bagi tujuan pemprosesan puri atau jus mengkudu. Hasil pertama buah matang Iebih daripada 80% putih kekuninganl diperoleh apabila pokok berumur lebih kurang lapan bulan di ladang. Pengeluaran hasilnya tidak bermusim. Penuaian boleh dilakukan selang 20 – 25 hari sekali. Galah yang mempunyai penyangkut dawai di hujungnya digunakan bagi mengait buah yang tidak dapat dicapai dengan tangan selepas pokok berumur melebihi 15 bulan.

ysuhaimi
Latest posts by ysuhaimi (see all)

About ysuhaimi

Penulis jemputan MYAGRI. Dikenali sebagai Dr Mut. Veteran Agronomist, Researcher dan Farmers yang sering menulis berkaitan tentang pertanian tepat guna.
This entry was posted in MENGKUDU and tagged , , . Bookmark the permalink.

Leave a Reply